Alles over monetair

De Fed, de Amerikaanse centrale bank, bereidt het einde voor van haar ondersteuningsbeleid tijdens de coronacrisis. Dat doet ze bijzonder omzichtig, het is op eieren lopen. De Fed verwacht in 2023 twee renteverhogingen, en daar hadden de financiële markten niet op gerekend. Vandaar het erg omfloerste taalgebruik van voorzitter Jerome Powell.

Hoe wordt geld gecreëerd? Waar komt winst vandaan? En is groei echt nodig? Met eenvoudige maar prangende vragen duikt regisseur Carmen Losmann als het ware in de machinekamer van ons monetaire systeem. Haar documentaire "Oeconomia" dingt mee naar de "Weten en geweten"-prijs op Docville, het Leuvense documentaire filmfestival dat zonet gestart is. Oeconomia wordt er morgenavond bovendien uitgeleid door een bekend Kanaal Z-gezicht: KBC-beursexpert Tom Simonts.

De Belgische langetermijnrente is vandaag weer onder nul gezakt en ook de langetermijnrentes van andere landen uit de eurozone daalden. De Europese Centrale Bank roept de rentestijging van de voorbije weken een halt toe, met extra obligatie-aankopen. Volgens de ECB kan onze verzwakte economie nog geen stijgende rentes aan.

Er is nood aan een nieuwe index, die het budget van arme gezinnen in de gaten houdt. Die conclusie trekt gouverneur Pierre Wunsch uit de eerste luisteroefening van de Nationale Bank van België. De ECB heeft alle centrale banken van de eurozone de opdracht gegeven om de bevolking te bevragen naar de effecten van het geldbeleid. De ECB wil dit najaar haar beleid bijsturen op basis van deze bevragingen.

De financiële markten kunnen op beide oren slapen: de Amerikaanse centrale bank zal nog heel lang elke maand 120 miljard dollar injecteren. Er ligt geen einde vast: pas als de werkgelegenheid zo goed als terug op peil is, en de inflatie rond de 2 procent hangt, zal de Federal Reserve z'n soepel geldbeleid beginnen afbouwen. Die boodschap heeft voorzitter Jerome Powell de wereld in gestuurd.

Ondanks het vooruitzicht van een werkend coronavaccin, blijven de Europese Centrale Bank, de Amerikaanse Federal Reserve en de Bank of England bezorgd over de economische situatie. Die kan gauw weer verslechteren, als consumenten en bedrijven de voortdurende golfbewegingen van lockdowns en versoepelingen beu geraken. Dat hebben de centrale bankiers gezegd op hun jaarlijks congres, door de pandemie deze keer online.

De Federal Reserve wacht met ongeduld op een nieuw steunpakket van de Amerikaanse regering. Dat is volgens de centrale bank nodig, nu de tweede coronagolf het economische herstel in de V.S. bedreigt. Demoraten en Republikeinen bakkeleien al maanden over mogelijke nieuwe steunmaatregelen.

De Britten zijn vandaag opnieuw in lockdown gegaan, voor 4 weken. Daardoor zal de economie nog verder krimpen, vreest de Britse centrale bank. Ze pompt daarom het komende jaar 150 miljard pond in het financiële systeem. Ook de Britse regering pakt uit met ondersteunende maatregelen, zoals een verlenging van de tijdelijke werkloosheid.

De Europese Centrale Bank suggereert dat ze in december extra steunmaatregelen zal nemen. Waarnemers verwachten dat de ECB haar obligatieaankopen met 500 miljard euro verhoogt. Nu Frankrijk, Duitsland en mogelijk ook ons land geheel of gedeeltelijk in lockdown gaan, dreigt de eurozone in het vierde kwartaal in een double dip recessie terecht te komen.

Italië gaat gratis geld lenen. En dat ondanks de gigantische schuldenberg van 2000 miljard euro waar het land nu al mee kampt. De Italiaanse staat zal voor 3,5 miljard euro aan obligaties op 3 jaar uitgeven tegen 0% rente. De ECB staat klaar om het grootste deel van de obligaties op te kopen; en doet zo opnieuw heel wat wenkbrauwen fronsen.

De Amerikaanse centrale bank heeft zoals verwacht de rente een tweede keer in twee maanden verlaagd. Met een kwart procentpunt. FED-voorzitter Powell toont zich vooral bezorgd over de vertragende wereldeconomie en de handelsspanningen. Binnenlandse zorgen lijken er amper. En dat zet vraagtekens bij de verdere renteverlaging waar de markten nog altijd vanuitgaan.

Het soepele geldbeleid van de ECB staat steeds meer ter discussie. Ook binnen de Centrale Bank groeit de verdeeldheid. Het was daarom extra uitkijken naar de hoorzitting van Christine Lagarde in het Europese parlement. Zij is genomineerd om Mario Draghi op te volgen als voorzitter van de ECB, vanaf 1 november. Maar als het van haar afhangt blijft de ECB de economie wel degelijk stimuleren.

De eerste renteverlaging sinds 2008 is gemengd onthaald op de financiële markten. Jerome Powell, de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, tempert de verwachtingen voor vérdere verlagingen. Daarmee stuurt hij de dollar hoger. Goed voor Europese aandelen maar slecht voor de Amerikaanse. Tot grote woede van president Trump.

De Turkse lira heeft een stevige klag gekregen na het ontslag van de gouverneur van de centrale bank. Zaterdag is die plots de laan uitgestuurd door president Erdogan. Die uitte al langer kritiek op de centrale bank omdat ze de rente in zijn ogen veel te hoog hield. Beleggers vrezen nu een te forse verlaging van de rente wat kan leiden tot een nieuwe muntcrisis.

Dat Christine Lagarde voorzitter zou worden van de Europese Centrale Bank hebben weinigen zien aankomen. Met haar zal de ECB voor het eerst geen econoom aan het roer hebben. Toch zien waarnemers in Lagarde kwaliteiten die in haar nieuwe baan wel 'ns van pas kunnen komen.

Het zat eraan te komen. Voor het eerst in de geschiedenis heeft ook ons land nu een negatieve langetermijnrente. Het rendement op Belgische overheidsobligaties op 10 jaar is vanmorgen onder nul gezakt. Ons land kan dus op de lange termijn lenen en daar geld aan toe krijgen.

De markten reageren bijzonder positief op het rentebesluit van de Amerikaanse centrale bank. Die houdt de rente voorlopig onveranderd, maar in juli zit er al een renteverlaging in. Daarmee maakt de Fed een spectaculaire bocht. Tot eind vorig jaar rekende ze nog op renteverhogingen in 2019.

De Europese Centrale Bank gaat opnieuw de economie stimuleren. Haar vorige programma is nog maar pas stopgezet, maar nu moet de centrale bank al nieuwe maatregelen nemen. Want de groei in de eurozone neemt een onverwacht diepe duik. De ECB gaat nu onder meer extra leningen geven aan de banken. En ze blokkeert de rente op nul voor de rest van het jaar.

De FED, de Amerikaanse centrale bank, maakt een abrupte U-turn. Voorzitter Powell kondigt een rentepauze aan en laat uitschijnen dat in de toekomst zelfs een renteverlaging mogelijk is. Vorig jaar kondigde hij nog een reeks renteverhogingen aan. Maar de VS begint tegenwind te voelen van de vertragende wereldecomomie zegt Powell.

De ECB maakt zich zorgen over de langzamere groei. Toch vindt ze de angst voor een recessie overdreven. De centrale bank gaat haar monetair beleid in de eurozone voorlopig dus niet bijsturen.