Alles over monetair

De kogel is door de kerk. De Europese Centrale Bank gaat de geldkraan stilaan dichtdraaien. Ze gaat obligaties blijven aankopen, maar aan een ietwat lager tempo. Het economisch herstel in de eurozone is volgens voorzitter Lagarde sterk genoeg om het met wat minder steun te kunnen doen.

Zondag is het precies een halve eeuw geleden dat de Amerikaanse president Nixon de goudstandaard overboord gooide. Die was vlak na de Tweede Wereldoorlog ingevoerd en bepaalde dat één dollar inwisselbaar was tegen 35 ons goud, en dat andere munten zoals de Belgische frank een vaste wisselkoers hadden tegenover de dollar. Dat moest vertrouwen geven en inflatie tegengaan. Maar tegen de zomer van 1971 kraakte die goudstandaard in zijn voegen.

De Europese Centrale Bank wil haar politiek van goedkoop geld nog lang volhouden. Of zoals ECB-voorzitter Christine Lagarde het liever formuleert: de ECB wil haar monetaire beleid niet te vroeg verstrakken. De inflatie zal gedurende "langere tijd" 2% moeten bedragen vooraleer de ECB de rente ooit zou optrekken. Dat komt de overheden goed uit, nu die torenhoge schulden torsen. Maar tegelijk zien spaarders hun geld verder ontwaarden en worden huizen steeds duurder.

De Europese Centrale Bank gaat huisvestingskosten opnemen in de berekening van de inflatie. En haar inflatiedoel tot 2 procent wordt wat soepeler. Na een periode van lage inflatie, bijvoorbeeld in een crisis als de coronapandemie, mogen de prijzen van goederen en diensten dus gerust wat sneller dan 2 procent per jaar stijgen. Deze nieuwe strategie is één van de eerste grote beleidsdaden van de nieuwe voorzitter Christine Lagarde.

De Amerikaanse beurzen blijven rond hun recordniveau's zweven, na geruststellende woorden van Jerome Powell. Hij is de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. Powell geeft toe dat de Amerikaanse inflatie onverwacht sterk stijgt en dat de arbeidsmarkt onder stoom komt. Maar dat is een logisch gevolg van de economische relance. Hij ziet nog geen reden om het monetaire beleid sneller te verstrakken.

De Fed, de Amerikaanse centrale bank, bereidt het einde voor van haar ondersteuningsbeleid tijdens de coronacrisis. Dat doet ze bijzonder omzichtig, het is op eieren lopen. De Fed verwacht in 2023 twee renteverhogingen, en daar hadden de financiële markten niet op gerekend. Vandaar het erg omfloerste taalgebruik van voorzitter Jerome Powell.

Hoe wordt geld gecreëerd? Waar komt winst vandaan? En is groei echt nodig? Met eenvoudige maar prangende vragen duikt regisseur Carmen Losmann als het ware in de machinekamer van ons monetaire systeem. Haar documentaire "Oeconomia" dingt mee naar de "Weten en geweten"-prijs op Docville, het Leuvense documentaire filmfestival dat zonet gestart is. Oeconomia wordt er morgenavond bovendien uitgeleid door een bekend Kanaal Z-gezicht: KBC-beursexpert Tom Simonts.

De Belgische langetermijnrente is vandaag weer onder nul gezakt en ook de langetermijnrentes van andere landen uit de eurozone daalden. De Europese Centrale Bank roept de rentestijging van de voorbije weken een halt toe, met extra obligatie-aankopen. Volgens de ECB kan onze verzwakte economie nog geen stijgende rentes aan.

Er is nood aan een nieuwe index, die het budget van arme gezinnen in de gaten houdt. Die conclusie trekt gouverneur Pierre Wunsch uit de eerste luisteroefening van de Nationale Bank van België. De ECB heeft alle centrale banken van de eurozone de opdracht gegeven om de bevolking te bevragen naar de effecten van het geldbeleid. De ECB wil dit najaar haar beleid bijsturen op basis van deze bevragingen.

De financiële markten kunnen op beide oren slapen: de Amerikaanse centrale bank zal nog heel lang elke maand 120 miljard dollar injecteren. Er ligt geen einde vast: pas als de werkgelegenheid zo goed als terug op peil is, en de inflatie rond de 2 procent hangt, zal de Federal Reserve z'n soepel geldbeleid beginnen afbouwen. Die boodschap heeft voorzitter Jerome Powell de wereld in gestuurd.

Ondanks het vooruitzicht van een werkend coronavaccin, blijven de Europese Centrale Bank, de Amerikaanse Federal Reserve en de Bank of England bezorgd over de economische situatie. Die kan gauw weer verslechteren, als consumenten en bedrijven de voortdurende golfbewegingen van lockdowns en versoepelingen beu geraken. Dat hebben de centrale bankiers gezegd op hun jaarlijks congres, door de pandemie deze keer online.

De Federal Reserve wacht met ongeduld op een nieuw steunpakket van de Amerikaanse regering. Dat is volgens de centrale bank nodig, nu de tweede coronagolf het economische herstel in de V.S. bedreigt. Demoraten en Republikeinen bakkeleien al maanden over mogelijke nieuwe steunmaatregelen.

De Britten zijn vandaag opnieuw in lockdown gegaan, voor 4 weken. Daardoor zal de economie nog verder krimpen, vreest de Britse centrale bank. Ze pompt daarom het komende jaar 150 miljard pond in het financiële systeem. Ook de Britse regering pakt uit met ondersteunende maatregelen, zoals een verlenging van de tijdelijke werkloosheid.

De Europese Centrale Bank suggereert dat ze in december extra steunmaatregelen zal nemen. Waarnemers verwachten dat de ECB haar obligatieaankopen met 500 miljard euro verhoogt. Nu Frankrijk, Duitsland en mogelijk ook ons land geheel of gedeeltelijk in lockdown gaan, dreigt de eurozone in het vierde kwartaal in een double dip recessie terecht te komen.

Italië gaat gratis geld lenen. En dat ondanks de gigantische schuldenberg van 2000 miljard euro waar het land nu al mee kampt. De Italiaanse staat zal voor 3,5 miljard euro aan obligaties op 3 jaar uitgeven tegen 0% rente. De ECB staat klaar om het grootste deel van de obligaties op te kopen; en doet zo opnieuw heel wat wenkbrauwen fronsen.

De Amerikaanse centrale bank heeft zoals verwacht de rente een tweede keer in twee maanden verlaagd. Met een kwart procentpunt. FED-voorzitter Powell toont zich vooral bezorgd over de vertragende wereldeconomie en de handelsspanningen. Binnenlandse zorgen lijken er amper. En dat zet vraagtekens bij de verdere renteverlaging waar de markten nog altijd vanuitgaan.

Het soepele geldbeleid van de ECB staat steeds meer ter discussie. Ook binnen de Centrale Bank groeit de verdeeldheid. Het was daarom extra uitkijken naar de hoorzitting van Christine Lagarde in het Europese parlement. Zij is genomineerd om Mario Draghi op te volgen als voorzitter van de ECB, vanaf 1 november. Maar als het van haar afhangt blijft de ECB de economie wel degelijk stimuleren.

De eerste renteverlaging sinds 2008 is gemengd onthaald op de financiële markten. Jerome Powell, de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, tempert de verwachtingen voor vérdere verlagingen. Daarmee stuurt hij de dollar hoger. Goed voor Europese aandelen maar slecht voor de Amerikaanse. Tot grote woede van president Trump.

De Turkse lira heeft een stevige klag gekregen na het ontslag van de gouverneur van de centrale bank. Zaterdag is die plots de laan uitgestuurd door president Erdogan. Die uitte al langer kritiek op de centrale bank omdat ze de rente in zijn ogen veel te hoog hield. Beleggers vrezen nu een te forse verlaging van de rente wat kan leiden tot een nieuwe muntcrisis.

Dat Christine Lagarde voorzitter zou worden van de Europese Centrale Bank hebben weinigen zien aankomen. Met haar zal de ECB voor het eerst geen econoom aan het roer hebben. Toch zien waarnemers in Lagarde kwaliteiten die in haar nieuwe baan wel 'ns van pas kunnen komen.