Alles over monetair

De Bank of England heeft de rente verhoogd met 50 basispunten. Het is de zesde verhoging sinds december en ook de grootste rentestap in 27 jaar. Dat halve procentpunt lag in de lijn van de verwachting. Meer opmerkelijk waren de bijzonder sombere vooruitzichten van gouverneur Andrew Bailey. Die voorspelt dat de Britse inflatie nog stevig zal stijgen van de huidige 9,4 tot 13,3 procent in oktober. Samen met een recessie betekent dat de grootste welvaartsval voor de Britten in 60 jaar.

De Fed, de Amerikaanse centrale bank, heeft de rente nog eens met 75 basispunten opgetrokken. De vierde verhoging op rij en 't is geleden van het begin van de jaren tachtig dat de Amerikaanse centrale bankiers de rente zo snel en stevig verhogen. Maar daarmee is de Fed nog niet klaar met de hoge inflatie: de rente zal nog verder opgetrokken worden, ook al komt dat met risico's als recessie en dalende werkgelegenheid.

Net zoals de VS kampt ook Europa met huizenhoge inflatie. En ook de Europese Centrale Bank zal de rente optrekken. Maar niet zo fors als de Amerikaanse, terwijl bij ons grotere schade dreigt. Want de Europese economische motor draait een stuk minder goed. ING-hoofdeconoom Peter Vanden Houte verwacht daarom dat de groei stilvalt in de tweede jaarhelft.

De financiële markten gaan stevig in het rood in reactie op nieuwe renteverhogingen door de centrale banken. De Federal Reserve zette gisteravond de toon door haar beleidsrente op te trekken met 0,75 basispunten. Een zeldzaam grote rentestap, waarmee de Amerikaanse centrale bank de ontsporende inflatie wil afremmen. Dat lukt volgens haar alleen door de economie in korte tijd af te koelen.

De Europese Centrale Bank voorspelt dat de inflatie de komende maanden hoog blijft, voornamelijk door de fors gestegen energieprijzen. Toch is de ECB niet van plan om haar stimuli sneller af te bouwen dan voorzien. Over een renteverhoging wil voorzitter Lagarde zelfs nog niet reppen. De oorlog in Oekraïne zorgt voor teveel onzekerheid om zware ingrepen door te voeren.

De Europese Centrale Bank bouwt haar obligatie-aankopen versneld af. De maatregel diende om de economie te stimuleren na de coronadip, maar dreigt huidige torenhoge inflatie verder aan te wakkeren. Het is een moeilijke evenwichtsoefening, want voorzitter Lagarde erkent dat de oorlog in Oekraïne steeds zwaarder weegt op onze economie.

Met de snel oplopende inflatie groeit de druk op de Europese Centrale Bank om uit haar pijp te komen. ECB-voorzitter Lagarde heeft vanmiddag alvast de bocht ingezet. Terwijl ze eerder nog zei dat de ECB de rente dit jaar niet zou optrekken, lijkt die renteverhoging er nu toch aan te komen, mogelijk tegen juni al. Maar dat moeten we vooral tussen de lijnen lezen.

De Belgische economie is vorig jaar volledig hersteld van de coronaklap. De groei bedroeg 6,1 procent. Onze economie doet het daarmee opvallend beter dan bijvoorbeeld de Duitse, die de coronacrisis nog altijd niet achter zich heeft gelaten. Maar een belangrijk aandachtspunt is de inflatie, die maar blijft stijgen. Sterker dan gedacht zelfs. Vooral als gevolg van de dure energie.

De Federal Reserve is vastberaden om de hoge inflatie de kop in te drukken en zal in maart de rente een eerste keer verhogen. Dat liet voorzitter Jerome Powell optekenen aan het slot van de tweedaagse rentevergadering. Volgens hem is de arbeidsmarkt in de VS sterk genoeg om een aantal renteverhogingen aan te kunnen zonder dat dit banen zal kosten. Powell verwacht ook geen zware impact meer van de omikrongolf.

In de Verenigde Staten draait de obligatiehandel op volle toeren. De eerste week van januari hebben bedrijven er meer dan honderd miljard dollar opgehaald door de uitgifte van obligaties. Daarmee willen anticiperen ze op een verstrakking van het soepele geldbeleid dat de Federal Reserve jarenlang heeft gevoerd. De uitgifte van nieuwe aandelen valt dan weer terug.

De Europese Centrale Bank heeft haar bocht ingezet. Zij het met de handrem op. Ze gaat haar steun aan de economie in de vorm van obligatieaankopen afbouwen. Maar erg geleidelijk aan. Tegen de lente zullen haar obligatieaankopen zowat gehalveerd zijn vergeleken met nu. En anders dan in de Verenigde Staten zijn renteverhogingen volgend jaar nog bijzonder onwaarschijnlijk.

FED-voorzitter Jerome Powell wil de rente nog niet optrekken, ook al piekt de Amerikaanse inflatie boven de 5%. Mogelijk koelt het wel zonder blazen, aldus Powell. Wel start de Amerikaanse centrale bank met het dichtdraaien van de dollarkraan. De economie is voldoende hersteld van de pandemie, zodat het ongeziene opkoopprogramma van obligaties kan afgebouwd worden.

De inflatie in Duitsland is deze maand gestegen naar een forse 4,1 procent. Het is 28 jaar geleden dat de Duitse inflatie nog boven de 4% uitsteeg. Alleen al de energieprijzen lagen er in september 14 procent hoger dan een jaar eerder. Toch is er geen reden tot paniek. De prijsstijgingen zullen binnen enkele maanden vanzelf weer afkoelen, klonk het unisono tijdens een virtuele bijeenkomst van 's wereld belangrijkste centrale bankiers.

De kogel is door de kerk. De Europese Centrale Bank gaat de geldkraan stilaan dichtdraaien. Ze gaat obligaties blijven aankopen, maar aan een ietwat lager tempo. Het economisch herstel in de eurozone is volgens voorzitter Lagarde sterk genoeg om het met wat minder steun te kunnen doen.

Zondag is het precies een halve eeuw geleden dat de Amerikaanse president Nixon de goudstandaard overboord gooide. Die was vlak na de Tweede Wereldoorlog ingevoerd en bepaalde dat één dollar inwisselbaar was tegen 35 ons goud, en dat andere munten zoals de Belgische frank een vaste wisselkoers hadden tegenover de dollar. Dat moest vertrouwen geven en inflatie tegengaan. Maar tegen de zomer van 1971 kraakte die goudstandaard in zijn voegen.

De Europese Centrale Bank wil haar politiek van goedkoop geld nog lang volhouden. Of zoals ECB-voorzitter Christine Lagarde het liever formuleert: de ECB wil haar monetaire beleid niet te vroeg verstrakken. De inflatie zal gedurende "langere tijd" 2% moeten bedragen vooraleer de ECB de rente ooit zou optrekken. Dat komt de overheden goed uit, nu die torenhoge schulden torsen. Maar tegelijk zien spaarders hun geld verder ontwaarden en worden huizen steeds duurder.

De Europese Centrale Bank gaat huisvestingskosten opnemen in de berekening van de inflatie. En haar inflatiedoel tot 2 procent wordt wat soepeler. Na een periode van lage inflatie, bijvoorbeeld in een crisis als de coronapandemie, mogen de prijzen van goederen en diensten dus gerust wat sneller dan 2 procent per jaar stijgen. Deze nieuwe strategie is één van de eerste grote beleidsdaden van de nieuwe voorzitter Christine Lagarde.

De Amerikaanse beurzen blijven rond hun recordniveau's zweven, na geruststellende woorden van Jerome Powell. Hij is de voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. Powell geeft toe dat de Amerikaanse inflatie onverwacht sterk stijgt en dat de arbeidsmarkt onder stoom komt. Maar dat is een logisch gevolg van de economische relance. Hij ziet nog geen reden om het monetaire beleid sneller te verstrakken.

De Fed, de Amerikaanse centrale bank, bereidt het einde voor van haar ondersteuningsbeleid tijdens de coronacrisis. Dat doet ze bijzonder omzichtig, het is op eieren lopen. De Fed verwacht in 2023 twee renteverhogingen, en daar hadden de financiële markten niet op gerekend. Vandaar het erg omfloerste taalgebruik van voorzitter Jerome Powell.

Hoe wordt geld gecreëerd? Waar komt winst vandaan? En is groei echt nodig? Met eenvoudige maar prangende vragen duikt regisseur Carmen Losmann als het ware in de machinekamer van ons monetaire systeem. Haar documentaire "Oeconomia" dingt mee naar de "Weten en geweten"-prijs op Docville, het Leuvense documentaire filmfestival dat zonet gestart is. Oeconomia wordt er morgenavond bovendien uitgeleid door een bekend Kanaal Z-gezicht: KBC-beursexpert Tom Simonts.